Doustne antybiotyki

Leczenie doustnymi antybiotykami stosuje się w przypadku trądziku grudkowo-krostowego oraz trądziku skupionego. Do lecznienia trądziku pospolitego wykorzystuje się antybiotyki z grupy tetracyklin oraz makrolidów. Leki te charakteryzują się dobrym przenikaniem do skóry i stosunkowo niewielką liczbą działań niepożądanych. Główne działanie antybiotyków stosowanych w leczeniu trądziku polega na zminiejszeniu populacji Propionibacterium acnes. Dodatkowo preparaty te wykazują bezpośrednie właściwości przeciwzapalne, ujawniające się jednak dopiero po kilku tygodniach stosowania. W celu uzyskania efektów klinicznych okres antybiotykoterapii ogólnej w odniesieniu do trądziku jest więc znacznie dłuższy niż w przypadku schorzeń pozadermatologicznych, takich jak infekcje dróg oddechowych. Antybiotyki ogólne stosuje się w terapii skojarzonej z miejscowymi retinoidami, kwasem azelainowym lub nadtlenkiem benzoilu.

Istotnym problemem związanym z antybiotykoterapią jest pojawianie się szczepów bakterii opornych na antybiotyki. W związku z tym leczenie antybiotykiem powinno być kontynuowane jedynie do czasu uzyskania zadowalającej poprawy i jednocześnie nie powinno ono przekraczać okresu trzech miesięcy. Korzystne jest także stosowanie kilkutygodniowych przerw w antybiotykoterapii doustnej. W celu zmniejszenia ryzyka powstania szczepów bakterii lekoopornych, nie stosuje się skojarzonej terapii antybiotykami miejscowymi oraz ogólnymi.

Innym problemem związanym ze stosowaniem ogólnej antybiotykoterapii jest nadkażenie skóry patogennymi bakteriami Gramm-ujemnymi, co związane jest z eliminacją flory fizjologicznej. Gramm-ujemne zapalenie mieszków włosowych podejrzewa się w sytuacji pojawienia się opornych na leczenie krost zwłaszcza wokół ust oraz nosa. W tym przypadku konieczne jest pobranie wymazu w celu identyfikacji wywołującej bakterii, wykonanie antybiogramu, a następnie wdrożenie tzw. celowanej antybiotykoterapii.

Fot. Gramm-ujemne zapalenie mieszków włosowych

 

Tetracykliny

Są obecnie podstawowymi antybiotykami doustnymi, używanymi w terapii trądziku. Powszechnie wykorzystywanymi lekami z tej grupy są: tetracyklina, doksycyklina, limecyklina oraz minocyklina (lek niedostępny w Polsce). Tetracykliny poza właściwościami bakteriostatycznymi w odniesieniu m. in. do Propionibacterium acnes, wywołują także efekt przeciwzapalny ujawniający się po okresie kilku tygodni stosowania. Leki wchłaniają się najlepiej, gdy przyjmowane się przed posiłkiem. Preparatu nie należy popijać produktami mlecznymi, ponieważ dochodzi do chelatowania substancji czynnej oraz jej dezaktywacji.

Głównym działaniem niepożądanym podczas stosowania tetracyklin są dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, spadek łaknienia) oraz zakażenie drożdżakami w obrębie jamy ustnej i pochwy. Leki wywołują nadwrażliwość na światło, dlatego podczas ich stosowania należy unikać ekspozycji na promnieniowanie UV. Do wyjątkowo rzadkich działań niepożądanych należą: przebarwienia zębów, kości oraz blizn, a także indukcja chorób autoimmunizacyjnych i pojawienia się objawów podobnych do tocznia rumienowatego. W sporadycznych przypadkach opisywano nasilenie się objawów trądziku pod wpływem tetracyklin.

Leków nie należy podawać u dzieci poniżej 12 roku życia oraz kobiet ciężarnych. Tetracyklin nie wolno łączyć z doustnymi retinoidami, ponieważ zwiększa to ryzyko wystąpienia wzrostu ciśnienia śródczaszkowego i pojawienia się objawów tzw. rzekomego guza mózgu.

 

Makrolidy

Spośród preparatów makrolidowych w leczeniu trądziku stosuje się roksytromycynę, klarytromycynę oraz azytromycynę. Obecnie nie stosuje się już erytomycyny, ponieważ skutecznością działania znacznie ustępuje nowszym preparatom makrolidów. Makrolidów używa się zazwyczaj w przypadku istnienia przeciwwskazań do leczenia tetracyklinami.

Leki te, w przeciwieństwie do tetracyklin, można bezpiecznie stosować u dzieci poniżej 12 roku życia oraz kobiet ciężarnych. Makrolidy w leczeniu trądziku stosuje się przez okres kilku tygodni, jednak czas terapii nie powinien przekraczać trzech miesięcy w związku ze znacznym ryzykiem wytworzenia szczepów lekoopornych. Makrolidy można kojarzyć z doustną izotretynoiną.

Głównymi działaniami niepożądanymi podczas stosowania makrolidów są dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, spadek łaknienia) oraz drożdżyca jamy ustnej i pochwy. Makrolidy są metabolizowane w wątrobie i wydalane głównie z żółcią, dlatego są przeciwwskazane u osób z niewydolnością wątroby lub zaburzeniami w obrębie dróg żółciowych.